ماهیت حساب ها

ماهیت حساب ها در حسابداری و انواع آن

ماهیت حسابها در حسابداری

قبل از اینکه به مبحث اصلی بپردازیم ، مفهوم حساب و حسابداری را جهت یاد آوری و یادگیری دوستان مبتدی مرور می‌کنیم .

حساب چیست ؟

جهت نشان دادن وضعیت گردش اجزای مختلف معادله حسابداری ،آن قلم و کلیه تغییرات مربوط به آن را در صفحه جداگانه ای ثبت می کنند که به آن حساب ، گفته می شود. معمولاً حساب ها به شکل  T  نمایش داده می شوند. حساب در ساده ترین شکل خود دارای سه قسمت می باشد:

الف) عنوان حساب که مشخص می کند اطلاعات مندرج در آن حساب متعلق به کدام یک از اجزای معادله حسابداری است.

ب) طرف راست حساب که در اصطلاح حسابداری آن را طرف بدهکاران می نامند.

پ) طرف چپ حساب که در اصطلاح حسابداری آن را طرف  بستانکار  می نامند.

قاعده بدهکار و بستانکار کردن حساب ها چگونه است ؟

افزایش عناصر سمت راست معادله حسابداری یعنی دارایی ها را با بدهکار و کاهش آن را با بستانکار کردن حساب نشان می دهند. این بدین معنی است که مانده حساب دارایی ها در ستون بدهکار بیشتر از ستون بستانکار بوده یا هر دو ستون برابر است . در اصطلاح حسابداری ماهیت حساب دارایی بدهکار می باشد.

افزایش عناصر سمت چپ حسابداری یعنی بدهی ها و سرمایه را با بستانکار و کاهش آن را با بدهکار کردن حساب نشان می دهند. این بدین معنی است که مانده حساب بدهی ها و سرمایه در ستون بستانکار بیشتر از ستون بدهکار بوده یا ستون با هم برابر است . در اصطلاح حسابداری ماهیت حساب بدهی و سرمایه بستانکار می باشد .

  • حسابداری چیست ؟

حسابداری ، شامل تمام فرآیندهای ثبت امور مالی مرتبط به کسب وکار است. می توان حسابداری را سیستمی تعریف کرد که در آن جمع آوری و طبقه بندی، ثبت و خلاصه کردن اطلاعات و درنهایت تهیه گزارش های مالی در قالب شکل و مدل های خاص انجام می شود.

اطلاعات جمع آوری شده در حسابداری علاوه بر اینکه در اختیار مدیران سازمان جهت تصمیم گیری برنامه های آتی قرار می گیرد، باید به ذی نفعان برون سازمانی و مقامات مالیاتی نیز ارائه شود.

اغلب گزارشات حاصل از حسابداری در قالب صورت های مالی و در بازه های زمانی حداکثر یک ساله در نرم افزار حسابداری و مالی تهیه و ارائه می شوند. این گزارشات خلاصه ای از معاملات مالی سازمان در طول دوره مالی، عملکرد سازمان، وضعیت مالی و جریانات نقدی آن را نشان می دهد.

بنابراین حسابداری با اعداد و ارقام مالی یک سازمان یا شرکت در ارتباط است و به همین دلیل کسی که مسئولیت حسابداری را برعهده می گیرد باید در کنار علاقه به مباحث ریاضی، توانایی تجزیه و تحلیل منطقی حساب ها و جریان مالی را داشته باشد. برای کسب اطلاعات بیشتر در زمینه حسابداری ، مطلب حسابداری چیست را مطالعه کنید .

همچنین بخوانید : اصول حسابداری چیست؟

انواع ماهیت ها در حسابداری

ماهیت حساب ها در حسابداری

تشخیص ماهیت حساب ها در حسابداری ، اولین و اصلی ترین فاکتور حسابداری است. در حوزه حسابداری و امور مالی، حساب یک جای مشخص برای ثبت هر تراکنشی از نوع مشابه است. دقیقا در همین نقطه است که تشخیص ماهیت و نوع حساب اهمیت پیدا می‌کند. در ادامه این مطلب به تعریف ماهیت حساب ها در حسابداری و نحوه تشخیص آن‌ها می‌پردازیم .

پیش از آنکه به بررسی و تشریح ماهیت حساب ها در حسابداری بپردازیم ، لازم است دو مفهوم اساسی در حسابداری یعنی بدهکار و بستانکار در حسابداری را بررسی کنیم. به زبان عامیانه و ساده ، در یک معامله، بستانکار شخص و یا شرکتی است که پول، مال یا چیزی که ارزش مالی داشته باشد به طرف دیگر معامله قرض می‌دهد. بدهکار نیز شخص یا نهادی است که به طرف دیگر معامله مدیون است و از او پول یا چیزی که ارزش مالی دارد قرض گرفته است.

به عبارتی ساده تر ، ماهیت حساب یعنی اینکه هر رویداد حسابداری چه در حالت افزایشی و یا کاهشی در کدام سمت یک حساب، راست (بدهکار) و چپ (بستانکار) ثبت شود، همچنین آن حساب در طی دوره و یا پایان دوره در کدام سمت قرار می‌گیرد ، بنابراین مانده حساب تابع ماهیت حساب است.

حساب ها بر اساس معادله حسابداری به سه گروه اصلی و پایه ای تقسیم می شوند. دارایی ها ، منابع اقتصادی هستند که پیش بینی می شود در آینده برای سازمان منفعت داشته باشند. وجوه نقد ، ملزومات اداری و موجودی کالا نمونه های از دارایی می باشند.

دارایی ها = بدهی ها + سرمایه

حساب ها دارای دو ماهیت بدهکار و بستانکار می باشند . بدهی ادعای بیرونی بوده و به معنی تعهد اقتصادی قابل پرداخت به افراد بیرون از واحد تجاری می باشند. این گروه بیرونی را اصطلاحاً اعتبار دهندگان یا بستانکاران می نامند.

انواع ماهیت ها در حسابداری

به صورت کلی ، تمام ماهیت‌ حساب ها در حسابداری را می‌توان به دو ماهیت بستانکار و بدهکار خلاصه کرد. اما در حال حاضر کارشناسان و متخصصین علوم مالی و حسابداری، بنابر دیدگاه ‌های متفاوتی که دارند ماهیت های دیگری نیز برای حساب‌ها تعریف می‌کنند.

ماهیت بدهکار در حسابداری

در سمت راست، عنوان دارایی‌ها ثبت می شود. به این معنا که هر چیزی که با عنوان دارایی یک موسسه یا شرکت شناخته می شود، را در زیر مجموعه دارایی‌ها قرار می دهیم.

ماهیت بدهکار داشتن به این معناست که افزایش موجودی آن حساب را به عنوان بدهکار ثبت می زنیم و اگر از موجودی آن کم شود، به عنوان بستانکار ثبت می زنیم. پس وقتی ماهیت حسابی بدهکار باشد، افزایش در آن موجب بدهکار شدن و کاهش در آن موجب بستانکار شدنش می گردد.

مانند دارایی های جاری، دارایی های ثابت، هزینه ها و بهای تمام شده کالا حساب هایی با ماهیت بدهکار گفته می شود. در واقع آنچه شرکت به عنوان دارایی کسب کرده و یا در گذشته خریداری نموده اند همگی ماهیت بدهکار دارند. حساب هایی که باعث کاهش دارایی های شرکت می شود ماهیت بدهکار دارد.

ماهیت بستانکار در حسابداری

برعکس حساب‌ هایی که ماهیت بدهکار داشتند، حساب های بستانکار ارزش دهنده می‌ باشند و ماهیت متفاوتی دارند. در این حساب ها، هرگاه افزایش موجودی داشته باشیم بستانکار می‌شوند و هرگاه از موجودی شان کاسته شود، بدهکار می گردند. همچنین، توجه داشته باشید که مانده این حساب ها باید بستانکار باشد.

در حساب‌ هایی که ماهیت بدهکار داشته باشند، باید مانده آن ها بدهکار باشد و در حساب هایی که ماهیت بستانکار دارند برعکس، باید مانده شان بستانکار باشد. مانند بدهی های جاری، بدهی های بلند مدت، سرمایه و درآمد حساب هایی با ماهیت بستانکار می دانیم. به صورت کلی هر حسابی که باعث افزایش دارایی های شرکت شود مانند حساب های درآمد ماهیت بستانکار دارند.

ماهیت دوگانه حساب ها در حسابداری

برخی از انواع حساب‌ها در حسابداری، دارای ماهیت دوگانه هستند. برخلاف حساب‌هایی مانند دارایی و بدهی ‌ها که حتما باید در سمت راست و چپ ترازنامه قرار بگیرند، حساب‌هایی با ماهیت دوگانه در حسابداری، مجاز هستند تا در بخش راست و یا چپ معادلات قرار بگیرند. علاوه بر این، به هنگام تعیین مانده‌ حساب‌ها در پایان سال مالی، حسابداران می‌توانند مانده آن ها را، با عنوان بدهکار و یا بستانکار ثبت کنند. بنابراین، به حساب‌هایی که شما می‌توانید افزایش و یا کاهش موجودی آن ها را، در هر کدام از طرفین معادلات به عنوان بدهکار و یا بستانکار ثبت کنید، عنوان حساب‌هایی با ماهیت دوگانه اطلاق می‌شود. به عنوان مثال، حساب جاری شرکا، یکی از انواع حساب‌ها در حسابداری با ماهیت دوگانه می‌باشد.

ماهیت خنثی حساب ها در حسابداری

 برخی از حساب‌ فاقد ماهیت نیز در حسابداری وجود دارند که از آن ها با عنوان حساب‌هایی با ماهیت خنثی یاد می‌شود. شرایط این نوع از حساب ها در حسابداری، با موارد قبلی متفاوت است. تغییرات به وجود آمده در حساب‌های فاقد ماهیت، به عنوان رویداد مالی تلقی می‌شود. به عنوان مثال، حساب‌های انتظامی، یکی از انواع حساب‌ها در حسابداری با ماهیت خنثی می‌باشد.

به منظور شناسایی این نوع از حساب‌ها، باید بدانید که آن ها صرفا دارای جنبه تعهدی بوده و نمی‌توانند در هیچ کدام از طرفین حساب‌های مالی قرار بگیرند. از دیگر خصوصیات این حساب‌ها، می‌توان به عدم ارائه آن ها در گزارشات مالی اشاره کرد، هر چند ممکن است گاهی اوقات فقط با هدف ارائه آمار، در گزارشات آورده شوند. ثبت کردن انواع حساب‌ها در حسابداری با ماهیت خنثی در حساب‌های پرداختی یا دریافتی، تقریبا مشابه یکدیگر می‌باشد.

ماهیت بدهکار در حسابداری

شیوه تشخیص دادن ماهیت هر حساب در حسابداری

برای تشخیص ماهیت حساب‌ ها در حسابداری، ابتدا باید مشخص کنیم ارزشی به شرکت اضافه شده یا از آن کم شده است. اگر حسابی به ارزش شرکت اضافه کند ماهیت بستانکار دارد و در صورتی که از ارزش شرکت کم شود ماهیت بدهکار پیدا می‌کند.

همان گونه که قبل از این گفته شد، حسابی که مانده آن بدهکار شود ماهیت بدهکار دارد. افزایش در این حساب‌ها باید در سمت بدهکار، و کاهش آن‌ها در سمت بستانکار معادله قرار می‌گیرد. به همین ترتیب، حسابی که مانده آن بستانکار است و ماهیت بستانکار دارد، در صورت افزایش، در سمت بستانکار و در صورت کاهش، در سمت بدهکار قرار می‌گیرد.

  • بررسی ماهیت برخی حساب های مهم در حسابداری
  • ماهیت درآمد

درآمد حاصل از فروش کالا یا ارائه خدمات به مشتریان است ، که موجب افزایش در سرمایه می شود. همانطور که میدانید حساب سرمایه دارای ماهیت بستانکار می باشد، چرا که در سمت چپ ترازنامه قرار می‌گیرد. بنابراین ، درآمد هم ماهیت بستانکار دارد و با هر افزایشی بستانکار و با هر کاهش در موجودی آن بدهکار می‌گردد. باقی مانده حساب درآمد نیز باید بستانکار شود.

  • ماهیت خرید در حسابداری

حساب خرید به حسابی گفته می‌شود که بهای کالاهای خریداری شده در یک دوره مالی در آن ثبت می‌گردد. ماهیت خرید در حسابداری بدهکار است. خرید ها می توانند نقدی یا نسیه باشند ولی در هر حالتی، با خرید کالا یا خدمات این حساب افزایش می‌یابد و در نتیجه بدهکار می‌شود. اما اگر حساب خرید کاهش یابد بستانکار خواهد شد. از جمله مواردی که موجب کاهش در آن و بستانکار شدنش می‌گردند ، افزایش حساب هایی مثل: برگشت از خرید، تخفیفات یا تخفیفات نقدی خرید و … است.

  • ماهیت فروش در حسابداری

ماهیت فروش در حسابداری بستانکار است. هرگاه یک مؤسسه بازرگانی کالا یا خدمات خود را به مشتریانش بفروشد، این حساب ثبت بستانکار خورده و افزایش می‌یابد. اما اگر کاهش پیدا کند، بدهکار می‌شود.

اگر حساب ‌های کاهنده درآمد کم شوند، در اصل از حساب فروش نیز کم خواهند کرد. برای توضیح بیشتر، وقتی حساب های تخفیفات نقدی فروش و برگشت از فروش و تخفیفات افزایش یابد، بدهکار ثبت می شوند و چون حساب فروش را نیز کم کرده‌اند، این حساب هم بدهکار خواهند شد.

آیا از همه انواع حساب‌ها‌‌ در حسابداری استفاده خواهید کرد؟

انواع حساب‌های شما ، به روش حسابداری که برای تجارت خود انتخاب ‌می‌کنید، بستگی دارد. شما ‌می‌توانید بین حسابداری مبنای نقدی‌، پول نقد اصلاح شده و حسابداری تعهدی یکی را انتخاب کنید. اگر از حسابداری مبتنی بر پول نقد استفاده ‌می‌کنید‌، از حساب بدهی مانند حساب‌‌های پرداختنی و بدهی‌‌های بلند مدت استفاده نکنید. حسابداری اصلاح شده مبنای نقدی و تعهدی از همان حساب‌‌ها استفاده ‌می‌کند که حساب‌‌های پیشرفته‌ای مانند AP و بدهی‌‌های بلندمدت است.

نرم افزار حسابداری
حقوق صاحبان سهام چیست؟

حقوق صاحبان سهام چیست؟

حسابداری دو طرفه

حسابداری دو طرفه چیست؟

حساب های انتظامی چیست؟

حسابداری انتظامی چیست؟

بدهکار و بستانکار در حسابداری چیست؟

بدهکار و بستانکار در حسابداری چیست؟

مفروضات حسابداری چیست؟

مفروضات حسابداری چیست؟

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

فهرست