بدهکار و بستانکار در حسابداری

بدهکار و بستانکار در حسابداری چیست؟

بدهکار و بستانکار در حسابداری چیست؟

یکی از اصلی ترین مباحث برای یادگیری و آموزش حسابداری، آشنایی با ماهیت حساب ها در حسابداری است. این موضوع، به نوعی یک ابزار بسیار کاربردی است و هرگاه بخواهید ثبتی را در دفاتر حسابداری بزنید، حتما باید ماهیت حساب های مربوط به آن ثبت را بدانید.

معمولاً وقتی مبحث در مورد بدهکاری و بستانکاری جریان دارد ، کم‌ و زیاد شدن حساب‌ها در ذهنتان نقش می‌ بندد. اما واقعیت چیست؟ بدهکار و بستانکار در حسابداری به چه معناست؟ بستانکار یعنی چه ؟ تعریف بدهکار و بستانکار چیست؟ ، اصطلاح بدهکاری و بستانکاری از آن دسته اصطلاحات پر کاربرد در علم حسابداری است که هرآنچه به‌ صورت دقیق ‌تر از آن بدانید حساب و کتاب خود را بهتر مدیریت خواهید کرد .

ماهیت حساب ها در حسابداری

تمامی حساب‌ها بسته به ماهیت بدهکار و بستانکار در حسابداری ، دارای 4 حالت است ، در مورد مفهوم بدهکار و بستانکار در ادامه مطلب توضیحاتی ارائه کردیم ، اکنون به ماهیت دوگانه و فاقد اهمیت می پردازیم .

۱_ماهیت بدهکار   ۳_ ماهیت دوگانه

۲_ماهیت بستانکار  ۴_ فاقد اهمیت

  • ماهیت دوگانه

این دسته از حساب‌ها را می‌توان هم در سمت راست معادله حسابداری که و هم در سمت چپ معادله قرار داد.

  • ماهیت فاقد اهمیت

این گروه از حساب‌ها جنبه تعهدی دارند و تغییر در آن ها جزء رویداد مالی محسوب نمی‌شود.

  • تعریف کلی بدهکار و بستانکار

در فرهنگ عامیانه ما مفاهیم بدهکار و بستانکار (طلبکار) از جمله مفاهیم و کلمات جا افتاده ای هستند که ، نیازی به تعریف دقیق و اصولی آن برای پی بردن به ماهیت شان نداریم . به عنوان مثال زمانی که مبلغی میان دو نفر رد و بدل شود ، می‌دانیم که فرد وام گیرنده فرد بدهکار بوده بدین معنا که باید پول گرفته شده را پس دهد و شخص وام دهنده ، بستانکار این معامله بوده و باید مبلغ اعطا کرده را دریافت کند . تا به اینجای کار هیچ نکته گنگ و پیچیده ای در تعاریف بدهکار و بستانکار وجود نداشته و به همین دلیل است که ادعا می کنیم ذات این مفاهیم دشوار و نامفهوم نیستند .

مفهوم‌ بدهکار و بستانکار در حسابداری

بدهکاری و بستانکاری اصطلاحاتی رایج در عملیات حسابداری هستند ، که توسط حسابداران و هنگام ثبت معاملات در سوابق حسابداری و نرم افزار حسابداری استفاده می‌شود. مبلغ موجود در هر معامله باید در یک حساب به عنوان بدهکار (سمت راست حساب) و در حساب دیگر به عنوان بستانکار (سمت چپ حساب) وارد و درج شود. این روش ثبت دو طرفه منجر به دقیق‌تر بودن سوابق حسابداری و صورت‌های مالی می‌شود.

به زبان ساده بدهکار کسی است که ، باید پولی را به یک حساب واریز کند، در سوی مقابل بستانکار کسی است که مبلغ به حسابش پرداخت می‌شود. بدهی‌ها نشان دهنده پولی است ، که از طریق یک حساب پرداخت می‌شود و بستانکاری ها نشان دهنده پولی است که به یک حساب پرداخت می‌شود.

به عبارتی دیگر، بدهکار کسی است که باید پولی را بپردازد و  می توان گفت که پدیده هایی همچون دارایی ، پیش پرداخت و هزینه ها بنا به تعریف ، ماهیتی بدهکار دارند (چرا که اگر به چشم یک انسان به آن ها نگاه شود به ما بدهکارند).

و بستانکار نیز فردی است که ، باید مبلغی را پس بگیرد  و انواع پیش دریافت ها ، درآمد و حقوق صاحبان سهام نیز ( به دلیل اینکه مبلغی را به ما می دهند ) حالت بستانکاری دارند  . نکته حائز اهمیت در حسابداری که باید به آن دقت کنید ، تراز بودن ماهیت بدهکار و بستانکار می باشد ، به این معنی که در پایان عملیات حسابداری ، مجموع ستون بدهکار و بستانکار باید باهم برابر و یکسان باشند.

بدهی هر دو حساب دارایی و هزینه را افزایش می‌دهد. حساب‌های دارایی در ترازنامه و حساب‌های هزینه در صورت سود و زیان می‌آیند. بستانکاری باعث افزایش درآمد حقوق صاحبان سهام می‌شود. حساب درآمد در صورت سود و زیان می‌آید و حقوق صاحبان سهام در ترازنامه.

انواع بدهکاران در حسابداری

بدهکاران اشخاص حقیقی یا حقوقی هستند که ، در ازای دریافت وجه نقد یا کالا و خدمات ناشی از فعالیت اصلی یک واحد اقتصادی مقروض بوده و باید در موعد مقرر وجه خدمات دریافت شده را بازگردانند. بدهکاران به دو دسته تقسیم می‌شوند:

۱_ بدهکاران تجاری (حساب ها و اسناد دریافتنی تجاری)

اشخاص حقیقی یا حقوقی ، که در هنگام ثبت عملیات مالی در مقابل فروش یا درآمد قرار می‌گیرند. این بدهکاران با عنوان مشتریان جهت معامله‌های تجاری به شکل اعتباری (نسیه) شناسایی می‌شوند.

۲_ بدهکاران غیرتجاری (حساب ها و اسناد دریافتنی غیرتجاری)

اشخاص حقیقی یا حقوقی ، که با آن‌ ها معاملات تجاری شکل نگرفته است؛ بلکه بابت وجهی که به شکل وام یا قرض به آن ها اعطا شده است، به صورت موقت بدهکار هستند. بدهکار در ازای دریافت وجه و کالا و خدمات مدیون بوده و باید در تاریخ مقرر دین خود را ادا کند.

انواع روش های مختلف جهت مدیریت بدهکاران کسب و کارتان

۱_می‌توانید روند دریافت مطالبات خود را در جهت بازیابی پرداخت های معوق خود بهبود ببخشید.

۲_ایجاد طرح ‌های تشویقی مثبت می‌تواند در ایجاد انگیزه برای پرداخت زود هنگام و ساده سازی گردش کار مؤثر باشد.

۳_ایجاد سیاست مستمر در ارائه اعتبار به شرکت‌هایی که بازپرداخت به موقع دارند.

همچنین بخوانید : اصول حسابداری چیست؟

انواع بدهکار در حسابداری

چرا مدیریت بدهکاران در بیزنس مهم است ؟

مدیریت و کنترل بدهکاران برای جلوگیری از ایجاد مشکلات ناشی از عدم پرداخت به موقع بدهی حائز اهمیت است. عدم پرداخت بدهی در مهلت مقرر، موجب تجمیع بدهی شده و حتی گاهی آن را غیرقابل وصول می‌نماید. این امر موجب ضرر در نقدینگی کسب و کار می‌شود.

روش‌های مدیریت بدهکاران در بیزینس عبارت است از:

  • اجرای طرح تشویقی بدهکاران جهت پرداخت زودتر از موعد بدهی
  • استفاده از طرح‌های اعتباری برای شرکت‌هایی که بدهی خود را زودهنگام پرداخت می‌کنند
  • بهبود روند دریافت مطالبات در جهت برگشت پرداخت های معوقه

در صورت عدم کنترل بدهکاران و کوتاهی آنها در پرداخت به موقع بدهی، کسب و کار با ضرر روبه رو می‌شود.

انواع بستانکاران در حسابداری

بستانکاران ، اشخاص حقیقی یا حقوقی هستند که در ازای پرداخت وام یا ارائه کالا و خدمات طلبکار بوده و باید در موعد مقرر وجه خدمات ارایه شده خود را باز پس گیرند. بستانکاران نیز به دو دسته تقسیم می‌شوند:

۱_ بستانکاران تجاری (حساب ها و اسناد پرداختنی تجاری)

اشخاص حقیقی یا حقوقی ، که در هنگام ثبت معاملات حسابداری در طرف مقابل خرید کالا یا ارائه خدمات قرار می‌گیرند. بستانکاران تجاری با عنوان فروشندگان جهت معامله‌های تجاری به صورت اعتباری (نسیه) شناسایی می‌شوند.

۲_ بستانکاران غیرتجاری (حساب ها و اسناد پرداختنی غیرتجاری)

اشخاص حقیقی یا حقوقی ، که معامله به صورت تجاری با آن ها شکل نگرفته بلکه فقط در ازای پرداخت وام یا قرض به صورت موقت به آنها بدهکار هستیم. مانند بانک ها، صندوق های قرض الحسنه، جوامع ساختمانی و غیره .

نحوه تشخیص بدهکار و بستانکار در حسابداری

ماهیت حساب ، یعنی اینکه هر رویداد حسابداری چه در حالت افزایشی و یا کاهشی در کدام سمت یک حساب، راست (بدهکار) و چپ (بستانکار) ثبت شود، همچنین آن حساب در طی دوره و یا پایان دوره در کدام سمت قرار می‌گیرد. بنابراین مانده حساب تابع ماهیت حساب است.

در حسابداری برای ثبت رویدادهای مالی حداقل یک حساب بدهکار و یک حساب بستانکار می‌شود. تعدادی حساب‌ها ماهیت بدهکار و تعدادی از آنها ماهیت بستانکار دارند که برای فهم بهتر این موضوع باید به معادله اساسی حسابداری توجه کرده و سپس تشخیص بدهکار و بستانکار در حساب ها انجام شود.

همانطور که پیش تر گفته شد حساب‌هایی که مانده آن‌ها بدهکار شود ماهیت بدهکار دارند و افزایش در آن‌ها در سمت بدهکار و کاهش آن‌ها در سمت بستانکار قرار می‌گیرد. همچنین اگر مانده حساب بستانکار شود افزایش آن در قسمت بستانکار و کاهش آن در قسمت بدهکار ثبت خواهد شد و دارای ماهیت بستانکار می‌باشد.

برای تشخیص ماهیت یک حساب حتما توجه داشته باشید که هر حسابی دارای ٣ قسمت می‌باشد. قسمت اول عنوان حساب است و برای مشخص کردن اینکه اطلاعات ثبت شده در آن حساب متعلق به کدام یک از اقلام دارایی‌ها، بدهی‌ها، سرمایه‌ ها، درآمدها یا هزینه‌ها می‌باشد مورد استفاده قرار می‌گیرد. قسمت دوم و سوم محلی است که برای مقدار پولی آن قلم از دارایی‌ها، سرمایه‌ها یا…ثبت افزایشی یا کاهشی انجام می‌شود.

یک حساب را به شکل حرف انگلیسی T در نظر بگیرید، حساب‌هایی که در سمت راست این جدول در نظر بگیرند دارای ماهیت بدهکار و حساب‌های که در سمت چپ این جدول ثبت شوند حساب‌های با ماهیت بستانکار می‌باشند.

انواع بستانکار در حسابداری

تفاوت بین بدهکار و بستانکار

بستانکاران افراد یا مشاغلی هستند،  که به شرکت دیگری وام داده‌اند و بنابراین بدهی دارند. در مقابل، بدهکاران افراد یا شرکت‌هایی هستند که از یک تجارت وام‌ گرفته‌اند و بنابراین پول بدهکار هستند.

با این حال توجه داشته باشید ، تقریباً همه مشاغل بستانکار و بدهکار هستند، زیرا شرکت‌ها اغلب اعتبار را تأمین می‌کنند و به تأمین کنندگان از طریق تأخیر در پرداخت، پرداخت می‌کنند. در حقیقت، تنها شرکت‌هایی که بعید است بستانکار و طلبکار محسوب شوند، مشاغلی هستند که تمام معاملات خود را به صورت نقدی انجام می‌دهند. برای شرکت‌های متوسط و بزرگ، پرداخت کلیه معاملات به صورت نقدی بی سابقه است.

خلاف ماهیت در حسابداری یعنی چه؟

خلاف ماهیت در حسابداری ، به معنای نا معتبر بودن اطلاعات ثبت شده می‌باشد. به طور مثال برای حساب‌های دریافتنی یا بانک، وقتی مشخص شد که حساب ماهیت دارایی دارد و همانطور که گفته شد این حساب‌ها دارای مانده بدهکار هستند، یعنی حساب بانک یک شرکت یا مؤسسه حتما در پایان سال و حتی در طول سال باید دارای مانده بدهکار باشد یا اینکه حداقل می‌تواند صفر شود.

اما اگر همین حساب به دلیل اضافه برداشت از صفر هم عبور کند و مانده‌ اش بستانکار شود یعنی منفی شود، در این حالت خلاف ماهیت رخ داده است. برای جلوگیری از بروز چنین مشکلاتی سیستم کنترل خلاف ماهیت طراحی شده‌ است.

کلام آخر

نحوه تشخیص بدهکار و بستانکار در حساب های مختلف از اصول حسابداری است و از اهمیت بالایی برخوردار است. اگر بدهکار و بستانکار به درستی تشخیص داده نشود باعث ثبت اشتباه رویدادهای مالی و در نتیجه ایجاد مشکلات زیادی برای حسابدار خواهد شد. به عنوان یک حسابدار، اولین مهارت شما تشخیص درست این مفاهیم است و این اتفاق زمانی میسر است که آموزش حسابداری را پیشتر به درستی آموخته باشید تا در ثبت رویدادها سریع و بدون نگرانی اقدام کنید.

نرم افزار حسابداری
حقوق صاحبان سهام چیست؟

حقوق صاحبان سهام چیست؟

حسابداری دو طرفه

حسابداری دو طرفه چیست؟

حساب های انتظامی چیست؟

حسابداری انتظامی چیست؟

مفروضات حسابداری چیست؟

مفروضات حسابداری چیست؟

ماهیت حسابها در حسابداری

ماهیت حساب ها در حسابداری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

فهرست